Nguyên nhân gây ra mùi hôi trong hệ thống xử lý nước thải

Mùi hôi trong hệ thống xử lý nước thải phát sinh chủ yếu do quá trình phân hủy kỵ khí (thiếu oxy) của các hợp chất hữu cơ và sự bay hơi của các hóa chất độc hại  Khi vi khuẩn dị dưỡng phân hủy chất thải trong môi trường không có oxy, chúng sẽ giải phóng ra các loại khí có mùi đặc trưng 

Nguyên nhân gây ra mùi hôi trong hệ thống xử lý nước thải

1. Do các loại khí sinh ra từ phân hủy kỵ khí

• Khí Hydro Sulfide : Có mùi trứng thối đặc trưng . Khí này hình thành do vi khuẩn khử sulfate  hoạt động mạnh trong môi trường kỵ khí (như bể thu gom, bể điều hòa không sục khí, hoặc bùn đáy) [^2].
• Khí Ammonia : Có mùi khai như nước tiểu. Khí này sinh ra khi các hợp chất chứa Nitơ (protein, urea) bị phân hủy sinh học, thường xuất hiện tại bể thiếu khí (Anoxic) hoặc khu vực lưu trữ nước thải thô.
• Các hợp chất Lưu huỳnh hữu cơ (Mercaptan): Có mùi tỏi thối hoặc bắp cải phân hủy. Đây là sản phẩm phụ của quá trình phân hủy các axit amin chứa lưu huỳnh.
• Khí Metan : Không có mùi nhưng thường đi kèm với các loại khí hôi khác trong các bể kỵ khí (như bể tự hoại, bể UASB).

2. Sự cố vận hành hệ thống xử lý sinh học

• Thiếu oxy trong bể hiếu khí (Aerotank): Hệ thống sục khí bị hỏng, máy thổi khí yếu hoặc phân phối khí không đều tạo ra các "vùng chết" kỵ khí, khiến bể hiếu khí bốc mùi hôi thối.
• Chết vi sinh (Sốc tải): Khi nguồn nước đầu vào nhiễm hóa chất độc hại, kim loại nặng, hoặc pH thay đổi đột ngột làm vi sinh vật chết hàng loạt. Xác vi sinh vật tự phân hủy sẽ gây ra mùi hôi nồng nặc.
• Quá tải lượng bùn sinh học: Bùn hoạt tính trong bể lắng hoặc bể hiếu khí quá già, không được xả bỏ định kỳ, dẫn đến hiện tượng phân hủy nội bào sinh mùi

3. Vấn đề từ lượng dầu mỡ và chất thải thô

• Tích tụ dầu mỡ (FOG): Dầu mỡ từ nước thải sinh hoạt hoặc chế biến thực phẩm bám dính vào thành bể điều hòa, đường ống. Lớp mỡ này bị oxy hóa và phân hủy chậm, tỏa ra mùi ôi thiu rất khó chịu [^1].
• Rác thải thô bị kẹt: Rác thải, xác động vật, hoặc cặn bã hữu cơ phân hủy sinh học bị kẹt lại tại song chắn rác hoặc bể thu gom mà không được vệ sinh thường xuyên.

4. Khu vực xử lý và lưu trữ bùn

• Ép bùn và phơi bùn: Quá trình tách nước khỏi bùn thải làm giải phóng một lượng lớn khí hôi tích tụ trong bùn ra không khí.
• Bể chứa bùn không có nắp đậy: Bùn thải sau xử lý nếu để lưu kho quá lâu trong điều kiện không thông thoáng sẽ tiếp tục phân hủy và phát tán mùi ra xung quanh.

Cách nhận diện nhanh nguyên nhân qua mùi hương:

• Mùi trứng thối : Thiếu oxy nghiêm trọng, hệ thống đang bị kỵ khí hóa 
• Mùi khai : Quá trình Nitrat hóa gặp sự cố, Nitơ không được chuyển hóa tốt.
• Mùi chua/ôi thiu: Dầu mỡ tích tụ lâu ngày hoặc nước thải thực phẩm lên men

1. Ngành chăn nuôi và giết mổ gia súc, gia cầm

• Mùi đặc trưng: Mùi khai nồng nặc xen lẫn mùi tanh và thối của thịt động vật phân hủy.
• Nguyên nhân: Nước thải chứa hàm lượng cực cao các hợp chất hữu cơ, phân, nước tiểu, máu và mỡ động vật. Quá trình phân hủy sinh học giải phóng lượng lớn khí Ammonia  gây mùi khai, và Hydro Sulfide  gây mùi trứng thối 

2. Ngành chế biến và sản xuất thủy hải sản

• Mùi đặc trưng: Mùi tanh nồng, thối rữa rất khó chịu và bay xa.
• Nguyên nhân: Chứa nhiều protein động vật dễ phân hủy, các amin dễ bay hơi (như Trimethylamine - TMA tạo nên mùi tanh của cá) và lượng dầu mỡ dính bám . Khi nước thải bị lưu bãi hoặc thiếu oxy, các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ (Mercaptan) sẽ phát tán mùi thối rữa đặc trưng.

3. Ngành sản xuất bún, tinh bột sắn (khoai mì)

• Mùi đặc trưng: Mùi chua nồng, gắt và có vị khắm.
• Nguyên nhân: Nước thải chứa hàm lượng tinh bột và đường hòa tan rất lớn. Các chất này trải qua quá trình lên men axit tự nhiên (lên men lactic, axetic) sinh ra các axit hữu cơ bay hơi có mùi chua đặc trưng trước khi đi vào hệ thống xử lý.

4. Ngành thuộc da (Xử lý da động vật)

• Mùi đặc trưng: Mùi thối nồng nặc xen lẫn mùi hóa chất nồng hại.
• Nguyên nhân: Nước thải thuộc da chứa lượng protein thối rữa từ thịt vụn, lông tóc bám trên da non. Đặc biệt, quá trình ngâm muối và tẩy mỡ sử dụng muối Sulfate . Khi vi khuẩn kỵ khí khử Sulfate, chúng giải phóng ra lượng khí H2S (mùi trứng thối) ở mức cực kỳ cao 

5. Ngành chế biến mủ cao su thiên nhiên

• Mùi đặc trưng: Mùi thối khắm cực kỳ nồng nặc, gây đau đầu.
• Nguyên nhân: Trong quá trình đông tụ mủ, các nhà máy thường dùng axit sunfuric kết hợp với protein tự nhiên có trong mủ cao su. Sự phân hủy của các protein này trong môi trường axit sinh ra hỗn hợp các khí chứa lưu huỳnh tự do, Amoniac và các axit béo bay hơi tạo nên mùi hôi bám dai dẳng.

6. Ngành sản xuất giấy và bột giấy

• Mùi đặc trưng: Mùi trứng thối bốc lên từ các tháp hoặc bể lắng.
• Nguyên nhân: Quy trình nấu bột giấy (phương pháp Kraft) sử dụng các hóa chất chứa lưu huỳnh như Natri sunfua .Các hợp chất lưu huỳnh này trong nước thải chuyển hóa thành khí H2S và Methyl Mercaptan giải phóng trực tiếp ra không khí 

                

Khắc phục tình trạng mùi hôi trong hệ thống xử lý nước thải

Để khắc phục tình trạng mùi hôi trong hệ thống xử lý nước thải một cách triệt để, bạn cần áp dụng kết hợp giữa biện pháp kỹ thuật vận hành và giải pháp sinh học công nghệ cao . Việc chỉ dùng hóa chất phun sịt tạo mùi thơm chỉ là giải pháp tạm thời và không xử lý được tận gốc vấn đề. 

Dưới đây là các phương pháp khắc phục hiệu quả nhất theo từng nguyên nhân cụ thể:

1. Giải pháp sinh học (Khử mùi tận gốc, tiết kiệm)

Sử dụng men vi sinh chuyên biệt là cách an toàn và bền vững nhất để triệt tiêu các tác nhân gây mùi sinh học

• Bổ sung vi sinh quang năng: Châm các dòng vi sinh chứa vi khuẩn quang dưỡng (như Rhodopseudomonas spp có trong Microbe-Lift IND) vào bể điều hòa hoặc bể hiếu khí. Các vi khuẩn này sử dụng trực tiếp khí H2S (mùi trứng thối) và NH3 (mùi khai) làm nguồn dinh dưỡng để sinh trưởng, từ đó khóa mùi hôi ngay trong lòng chất lỏng trước khi chúng kịp bay hơi .
• Sử dụng vi sinh ăn mỡ: Với nước thải nhà hàng, thực phẩm có mùi chua bốc lên do váng mỡ bị ôi thiu , hãy châm bổ sung enzyme phân hủy chất béo (Lipase) để làm sạch bề mặt bể và đường ống

2. Biện pháp kỹ thuật và vận hành hệ thống

Kiểm tra và điều chỉnh lại các thông số kỹ thuật để ngăn chặn môi trường kỵ khí phát sinh mùi 

• Tăng cường sục khí: Đảm bảo nồng độ oxy hòa tan (DO) trong bể hiếu khí (Aerotank) luôn đạt từ 2 - 4 mg/l. Nếu DO quá thấp <0.5 mg/l, bể sẽ chuyển sang chế độ kỵ khí và bốc mùi thối ngay lập tức.
• Xáo trộn bể điều hòa: Lắp đặt hệ thống thổi khí đáy hoặc máy khuấy chìm tại bể điều hòa để dòng nước luôn luân chuyển, tránh tình trạng nước thải thô bị lưu bãi lâu ngày gây lên men tự nhiên.
• Kiểm soát và xả bùn định kỳ: Bùn quá già tích tụ tại đáy bể lắng sẽ phân hủy nội bào tạo ra mùi hôi rất gắt. Hãy lên lịch hút và xả bùn dư sang bể chứa bùn định kỳ.
• Vệ sinh cơ học: Thu gom rác thải, xác hữu cơ bám tại song chắn rác và lưới lọc mỗi ngày, tránh để chúng phân hủy sinh mùi tại nguồn vào. 

3. Giải pháp cô lập và thu gom khí hôi (Cơ học)

Áp dụng cho các khu vực bắt buộc phải phát sinh mùi (như bể kỵ khí, bể chứa bùn, nhà ép bùn):

• Đậy nắp kín các bể chứa: Dùng tấm bạt HDPE hoặc nắp nhựa composite đậy kín các bể thu gom, bể điều hòa và bể bùn để gom toàn bộ lượng khí hôi lại một đầu mối.
• Lắp đặt hệ thống hút và xử lý khí thải: Sử dụng quạt hút để dẫn lượng khí hôi đã gom qua các thiết bị xử lý:
  • Tháp hấp phụ than hoạt tính: Giữ lại các phân tử mùi H2S Mercaptan hiệu quả.
  • Tháp hấp thụ (Scrubber): Dùng hóa chất (như NaOH, NaOCl để trung hòa các khí độc hại trước khi xả ra môi trường

Quy trình xử lý khẩn cấp khi hệ thống đột ngột bốc mùi nặng:

• Bước 1: Đo ngay nồng độ DO tại bể hiếu khí và kiểm tra xem máy thổi khí có bị hỏng hoặc nghẹt đĩa thổi khí không.
• Bước 2: Đo pH nước đầu vào (nếu pH quá thấp hoặc quá cao sẽ làm chết vi sinh gây mùi thối).
• Bước 3: Châm một lượng liều sốक (shock) men vi sinh Microbe-Lift IND trực tiếp vào đầu bể điều hòa hoặc bể hiếu khí để tái lập màng sinh học và khóa mùi nhanh trong vòng 24 - 48 giờ.

• Microbe-Lift N1 – Xử lý amoni, giảm mùi khai NH₃ phù hợp cho hệ thống có nồng độ amoni cao, mùi khai nặng.
• Microbe-Lift SA – Phân hủy bùn đáy, giảm mùi yếm khí hiệu quả cho bể điều hòa, bể lắng, bể chứa bùn.
• Microbe-Lift IND – Vi sinh đa chủng xử lý COD, BOD phù hợp với bể hiếu khí và thiếu khí.